Tek Kullanımlık Plastikler Yasaklanıyor

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak amacıyla tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzını yasaklamaya yönelik kapsamlı bir yönetmelik hazırladı. Plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi ürünleri kapsayan düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi hedefleniyor. Bakanlık, yasağın yıllık 1,5 milyon ton karbondioksit salımını engelleyeceğini ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf sağlayacağını açıkladı.

Yönetmelik Taslağı Görüşe Açılacak

Sıfır Atık Hareketi kapsamında depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının dönüşümünü teşvik eden Bakanlık, geçen yıl yayımladığı 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda yönetmelik hazırlıklarını tamamlama aşamasına getirdi.

Düzenleme kapsamında piyasaya arzı sona erdirilecek tek kullanımlık plastik ürünler şu şekilde sıralandı:

• Plastik çatal, bıçak, kaşık ve yemek çubuğu
• Plastik tabaklar
• Genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları
• Plastik çubuklu kulak pamukları
• Plastik pipetler

Yönetmelik taslağının önümüzdeki günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor. Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından son şekli verilecek düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Doğa Dostu Alternatifler Sunulacak

Tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi doğa dostu alternatifler sunulacak. İlerleyen süreçte kısmen plastikten mamul içecek bardakları, gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlularının tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi ek tedbirlerin de hayata geçirilmesi hedefleniyor.

Vatandaşların Büyük Çoğunluğu Destekliyor

Bakanlık, yeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile gerçekleştirdiği araştırmada vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik tutumlarını inceledi. Araştırma sonuçlarına göre bireylerin yüzde 77,65’i günlük yaşamlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı desteklediğini ifade etti. Katılımcıların yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulurken, yüzde 60,02’si bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını destekledi.

Araştırmaya katılanların yüzde 78,71’i tek kullanımlık plastik ürünler kısıtlanır veya yasaklanırsa kağıt, karton ve ahşap gibi alternatif ürünlerin kullanımını desteklediğini belirtirken, yüzde 80,12’si metal, porselen ve seramik gibi çok kez kullanılabilen ürünlere yönelimi destekledi.

Türkiye’de Tek Kullanımlık Plastik Tüketimi

Türkiye’de 2022 yılında toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bu tüketimin dağılımı şu şekilde gerçekleşti:

• Plastik içecek şişesi: 155 bin 935 ton
• Plastik bardak: 120 bin ton
• Gıda kabı: 63 bin ton
• Çatal-kaşık: 32 bin 406 ton
• Tabak: 25 bin 584 ton
• Pipet: 10 bin 234 ton
• Plastik karıştırıcı: 5 bin 117 ton
• Kulak pamuğu çubuğu: 2 bin 858 ton

Tek kullanımlık plastik tüketiminin sonraki yıllarda daha da arttığı bildirildi.

Avrupa’da Birçok Ülke Yasağı Uyguluyor

Avrupa Birliği’nin 2019’da kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında birçok üye ülke çeşitli düzenlemeleri hayata geçirdi. Fransa, direktifin ötesine geçen kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uygulamayı başarırken, Almanya direktif maddelerini ulusal yasaya aktararak Tek Kullanımlık Plastikler Fonu gibi finansal mekanizmalarla çevresel projeleri destekledi.

İspanya tek kullanımlık plastiklerin satışını yasaklayan düzenlemeleri hayata geçirirken plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygulamasını başlattı. Hollanda 2023’ten itibaren belirli ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başladı ve 2024’ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı. İrlanda ise direktifin ötesine geçerek ıslak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ile bardaklar için ek ücret gibi tüketimi azaltıcı vergiler planladığını duyurdu.

İtalya temel yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere istisna tanıyan düzenlemelerle alternatif çözümler üretmeye çalışıyor. Yunanistan kamuda tek kullanımlık ürünleri yasakladı. Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya ise direktifi ulusal yasalara aktarma süreçlerini tamamlamaya devam ediyor.