AMOC Çöküş Riski Tahminlerden Çok Daha Yakın

Bilim insanları, küresel iklim sisteminin en önemli parçalarından biri olan Atlantik Meridyenel Devrilme Dolaşımı’nın (AMOC) çökme ihtimalinin daha önce düşünülenden çok daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışmada bilim insanları, iklim modellerini gerçek dünya verileriyle —okyanus sıcaklığı ve tuzluluk ölçümleri dahil— birleştirerek sistemin önümüzdeki on yıllar içindeki seyrini haritalandırdı.

AMOC Nedir, Neden Kritiktir?

AMOC, tropikal bölgelerdeki güneşle ısınmış suları Avrupa ve Kuzey Kutbu’na taşıyan devasa bir taşıma bandı görevi görüyor. Atlantik Okyanusu boyunca sıcak ve soğuk su akışını düzenleyen bu devasa dolaşım sistemi, tropikal bölgelerden kutuplara ısı taşıyarak Dünya’nın iklim dengesinde kritik rol oynuyor. AMOC’un iklim krizi sonucunda 1.600 yıldır en zayıf seviyesinde olduğu zaten biliniyordu.

Yeni Araştırma Ne Diyor?

Science Advances’ta yayımlanan rapora göre AMOC, yüzyıl sonuna kadar yüzde 43 ila 58 arasında yavaşlayabilir; bu oran, mevcut iklim modellerinin ortalama tahminlerinden yaklaşık yüzde 60 daha kötü bir senaryoya işaret ediyor. Araştırma sonuçlarına göre bu seviye, neredeyse kesin olarak çöküşle sonuçlanacak bir seviye olarak değerlendirildi.

Potsdam İklim Etki Araştırma Enstitüsü’nden Prof. Stefan Rahmstorf, bu sonucun “önemli ve çok endişe verici” olduğunu belirterek “karamsar” modellerin gözlemsel verilerle daha iyi örtüştüğü için gerçekçi modeller olduğunu ortaya koyduğunu söyledi.

Çöküş Bu Yüzyılın Ortasında Gerçekleşebilir

Uzmanlar, sistemin geri dönülemez noktayı yani eşik değerini bu yüzyılın ortasında geçebileceğinden endişe ediyor. Daha önce yüzde 5 olarak görülen çöküş ihtimalinin artık yüzde 50’nin üzerine çıktığı belirtiliyor.

Prof. Rahmstorf, AMOC’un kapanmasının kaçınılmaz hale geldiği kritik noktayı bu yüzyılın ortalarında aşabileceğimizden “giderek daha fazla endişe duyduğunu” ve bunun “oldukça yakın bir zaman” olduğunu ifade etti.

Çöküşü Tetikleyen Mekanizmalar

Kuzey Kutbu’ndaki hava sıcaklıklarının hızla artması, suların soğumasını ve yoğunlaşarak dibe çökmesini engelliyor. Bu durum, tuzluluk oranının azalmasıyla birleşerek sistemi durma noktasına getiren bir döngü oluşturuyor. Grönland’daki buz tabakasının erimesinden kaynaklanan tatlı suyun da sisteme dahil olmasıyla, gerçek durumun mevcut modellerden bile daha kötü olabileceği vurgulanıyor.

Olası Çöküşün Küresel Sonuçları

Bir çöküş, milyonlarca insanın gıda yetiştirmek için güvendiği tropikal yağış kuşağını değiştirecek, Batı Avrupa’yı aşırı soğuk kışlara ve yaz kuraklıklarına sürükleyecek ve Atlantik çevresindeki zaten yükselen deniz seviyelerine 50-100 santimetre daha ekleyecek.

Uzmanlara göre olası bir çöküş, ABD’nin doğu kıyılarında deniz seviyesinin hızla yükselmesine, Avrupa ve Afrika’da aşırı hava olaylarının artmasına ve tropikal yağmur kuşağının yer değiştirmesine neden olabilir; bu da bazı bölgelerde kuraklık, bazı bölgelerde ise yıkıcı sel felaketleri anlamına geliyor.

Bilim insanları bu senaryonun tamamen teorik olmadığını vurguluyor. Son buzul çağının sonunda yaşanan benzer bir olayda, eriyen buzulların okyanusa karışmasıyla tuzluluk dengesi bozulmuş ve AMOC çökmüş, bu da kuzey yarımkürede ani soğumaya yol açmıştı.

“Her Ne Pahasına Olursa Olsun Engellenmeli”

Bilim insanları, dünya tarihinde son 100 bin yılda görülen en dramatik iklim değişikliklerinin her zaman AMOC’un durum değiştirmesiyle yaşandığına dikkat çekerek bu çöküşün ne pahasına olursa olsun engellenmesi gerektiğini ifade ediyor. Bilim insanları, sera gazı emisyonlarını hızla azaltmanın hala etkili olabileceğini vurguluyor. Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmak bile riski önemli ölçüde düşürebilir; ancak emisyonlar bugünkü seviyede kalırsa sistem kritik eşiğe çok yakın görünüyor.