İklim Krizi Kum Fırtınaları

İklim krizi kum fırtınaları etkisini artırıyor. Uzmanlara göre dünya genelinde 3,8 milyar insan kum ve toz fırtınalarının yol açtığı sağlık ve çevre riskleriyle karşı karşıya.

İklim krizi kum fırtınaları üzerindeki etkisini küresel ölçekte artırırken, dünya genelinde yaklaşık 3,8 milyar insan bu doğa olayının sonuçlarından doğrudan ya da dolaylı olarak etkileniyor. Uzmanlar, artan kuraklık ve çölleşmenin kum ve toz fırtınalarının sıklık, süre ve şiddetini yükselttiğine dikkat çekiyor.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre özellikle Doğu Akdeniz başta olmak üzere birçok bölgede kum ve toz fırtınalarında belirgin artış gözleniyor. Atmosfere taşınan yoğun partikül maddeler hava kirliliğini artırırken, her gün yaklaşık 330 milyon kişinin rüzgarla taşınan ve binlerce kilometre uzağa ulaşabilen toz partiküllerine maruz kaldığı tahmin ediliyor.

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, kum ve toz fırtınalarının özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde etkili olduğunu belirtti. Afrika’daki Sahra ve Sahel kuşağı, Gobi Çölü, Orta Doğu ve Arap çöllerinin en önemli toz kaynakları arasında yer aldığını ifade eden Türkeş, iklim değişikliğiyle birlikte yeni bölgelerin de risk altına girdiğini kaydetti.

Türkeş, küresel toz salımlarının yaklaşık yüzde 25’inin insan faaliyetlerinden kaynaklandığını, toplam toz bütçesinin ise büyük bölümünün Kuzey Afrika ve Orta Doğu’dan yayıldığını belirtti. İklim sistemlerindeki değişimle birlikte subtropikal yüksek basınç kuşağının kuzeye kaymasının Akdeniz Havzası, Güney Avrupa ve Türkiye’yi daha fazla etkileyebileceğini vurguladı.

Kum ve toz fırtınalarının yalnızca hava kalitesini değil, yağış rejimlerini, su kaynaklarını ve tarımsal üretimi de etkilediği bildirildi. Özellikle çiçeklenme ve tozlanma dönemlerinde yaşanan yoğun taşınımın rekolte kayıplarına yol açabileceği ifade ediliyor. Uzmanlar, iklim değişikliğiyle mücadele, ağaçlandırma çalışmaları ve toprak nemini artırmaya yönelik yağmur suyu hasadı uygulamalarının önemine işaret ediyor.

Sağlık alanında ise ciddi riskler söz konusu. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Muzaffer Onur Turan, kum ve toz fırtınalarının kalp krizi, inme, zatürre, menenjit, göz ve solunum yolu rahatsızlıkları gibi birçok sağlık sorununa yol açabildiğini belirtti. Özellikle 2,5 mikrometreden küçük partiküllerin akciğerlerin derin bölgelerine kadar ulaşarak kana karışabildiği ve sistemik etkilere neden olabildiği kaydedildi.

Astım ve KOAH hastalarında atak riskinin arttığını vurgulayan Turan, bebekler, çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan kişilerin daha büyük risk altında olduğunu ifade etti. Uzun süreli maruziyetin kronik solunum ve kalp hastalıklarına zemin hazırlayabileceği bildirildi.

Uzmanlar, toz taşınımı uyarılarının yapıldığı günlerde dış ortamdan kaçınılması, pencerelerin kapalı tutulması ve N95 ya da FFP2 tipi maskelerin kullanılması gerektiğini belirtiyor.