ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında İran'a yönelik olası yeni saldırılar konusunda yaşanan görüş ayrılığının telefon görüşmesine de yansıdığı öne sürüldü. İsrail basınında yer alan iddialara göre iki lider arasındaki görüşme sert tartışmaya dönüştü. Netanyahu'nun ofisi ise görüşmenin çatışmacı geçtiği yönündeki haberleri reddetti.
ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında İran politikası nedeniyle yaşandığı öne sürülen gerilim, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin seyrine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. İsrail basınında yayımlanan haberlere göre Netanyahu, İran'a yönelik askeri saldırıların yeniden başlatılması için Trump'a baskı yaparken ABD Başkanı, diplomatik yaklaşımın sürdürülmesinden yana tavır aldı. İki liderin farklı tutumları nedeniyle gerçekleşen telefon görüşmesinin oldukça gergin geçtiği ve tarafların seslerini yükselttiği iddia edildi.
İsrail merkezli Ynet haber sitesine konuşan kaynaklar, Netanyahu'nun İran'a karşı yeni bir askeri operasyon düzenlenmesi konusunda ısrarcı olduğunu, Trump'ın ise mevcut koşullarda diplomatik seçeneği önceliklendirdiğini aktardı. Haberde, iki liderin taleplerinden geri adım atmaması nedeniyle görüşmenin sert bir tartışmaya dönüştüğü ileri sürüldü.
Söz konusu iddialar, Trump yönetiminin İran politikasında nasıl bir yol izleyeceği ve İsrail'in askeri beklentilerine ne ölçüde karşılık vereceği sorularını da beraberinde getirdi. Öte yandan Netanyahu'nun ofisi, telefon görüşmesinin çatışmacı bir atmosferde geçtiği yönündeki haberleri kabul etmedi. Böylece görüşmenin içeriğine ilişkin basına yansıyan iddialarla İsrail Başbakanlık Ofisi'nin açıklaması arasında farklılık ortaya çıktı.
İran'a yönelik saldırılar konusunda görüş ayrılığı
Trump ile Netanyahu arasındaki anlaşmazlığın merkezinde, İran'a karşı askeri seçeneğin yeniden devreye sokulup sokulmayacağı bulunuyor. İsrail Başbakanı Netanyahu'nun, İran'a yönelik saldırıların yeniden başlatılması için ABD Başkanı'na baskı yaptığı öne sürülüyor. Trump'ın ise askeri müdahale yerine diplomatik sürecin devam etmesini istediği belirtiliyor.
İsrail basınına konuşan kaynakların aktardığına göre Netanyahu, İran konusunda daha sert bir tutum alınmasını talep ediyor. Trump ise mevcut gelişmeler karşısında diplomatik seçenekleri korumak ve ABD'nin elindeki ekonomik ve stratejik baskı araçlarını kullanmak istiyor. Bu farklı yaklaşımın, iki lider arasında uzun süredir devam ettiği belirtilen görüş ayrılığını daha görünür hale getirdiği değerlendiriliyor.
İki tarafın da kendi taleplerinde ısrarcı olması, İran dosyasındaki müzakerelerin ilerlemesini zorlaştıran unsurlar arasında gösteriliyor. Haberde, müzakerelerin aylardır çıkmazda bulunduğu bilgisine de yer verildi. Bu süreçte İsrail'in askeri seçeneği gündemde tutması, Washington yönetiminin ise diplomatik ve ekonomik baskı araçlarına vurgu yapması dikkat çekiyor.
Ancak görüşmenin içeriğine ilişkin iddiaların bağımsız biçimde doğrulandığına dair haberde bir bilgi bulunmuyor. Bu nedenle telefon görüşmesinin gerçekten bir bağrışmaya dönüşüp dönüşmediği konusunda tarafların açıklamaları arasındaki farklılık önem taşıyor.
Netanyahu'nun ofisinden kavga iddialarına yanıt
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ofisi, Trump ile yapılan telefon görüşmesinin çatışmacı bir havada geçtiği yönündeki haberleri yalanladı. Ofisten yapılan açıklamada, iki lider arasında telefon görüşmesi gerçekleştirildiği doğrulandı. Ancak görüşmenin basına yansıdığı şekilde sert geçmediği belirtilerek bunun "kesinlikle zor bir görüşme olmadığı" ifade edildi.
Bu açıklama, Ynet'e konuşan kaynakların aktardığı bilgilerle çelişti. Bir tarafta görüşmenin giderek sertleştiğini ve iki liderin seslerini yükselttiğini ileri süren kaynaklar bulunurken diğer tarafta Netanyahu'nun ofisi, bu anlatımı reddetti. Dolayısıyla görüşmenin atmosferine ilişkin kesin bir sonuca ulaşmak için tarafların açıklamalarının ötesinde doğrulanmış bilgilere ihtiyaç duyuluyor.
Beyaz Saray cephesinden yapılan açıklamada ise Trump yönetiminin İran karşısındaki pozisyonuna ilişkin mesajlar öne çıktı. Beyaz Saray sözcüsü, Fox News'e yaptığı değerlendirmede ABD'nin Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolüne ve İran ekonomisinin içinde bulunduğu duruma dikkat çekti.
Sözcü, ABD'nin güçlü bir konumda olduğunu savunarak Ekonomik Dışlama Operasyonu'nun ve yeni Demir Kapı Operasyonu'nun devam edeceğini belirtti. Açıklamada, söz konusu operasyonların etkisinin sürdürüleceği ve Trump'ın ABD'nin çıkarları doğrultusunda hareket edeceği vurgulandı.
Beyaz Saray'ın açıklaması, Washington yönetiminin İran karşısında yalnızca askeri seçeneklere dayanmadığını, ekonomik ve stratejik baskı unsurlarını da öne çıkardığını gösteren bir mesaj olarak değerlendirilebilir. Açıklamada kullanılan ifadeler, Trump'ın mevcut süreçte ABD'nin elindeki kozları koruduğu ve kararlarını kendi yönetiminin önceliklerine göre vereceği yönündeki yaklaşımını ortaya koydu.
Trump ile Netanyahu arasında daha önce de gerilim yaşandı
Trump ile Netanyahu, yakın müttefik olarak tanımlanmalarına rağmen farklı konularda zaman zaman görüş ayrılıkları yaşadı. İki lider arasında daha önce gerçekleşen telefon görüşmelerinin de hararetli geçtiğine ilişkin haberler basına yansımıştı.
Financial Times gazetesinin aktardığı bilgilere göre Netanyahu, Orta Doğu'daki çatışmaların yeniden başlaması yönünde baskı oluşturmak amacıyla Trump'ı neredeyse her gün telefonla arıyor. Bu iddia, İsrail yönetiminin İran ve bölgedeki diğer gelişmeler konusunda Washington üzerindeki diplomatik temaslarını yoğunlaştırdığına işaret ediyor.
İki lider arasındaki geçmiş görüşmelerden biri de Trump'ın Netanyahu'ya yönelik kullandığı öne sürülen ifadelerle gündeme gelmişti. Bu yılın başlarında Trump'ın, hararetli bir telefon görüşmesi sırasında Netanyahu'ya "deli" dediği bildirilmişti.
Podcast sunucusu ve muhafazakar yorumcu Miranda Devine, haziran ayında gerçekleştirdiği bir röportajda Trump'a bu iddiaları doğrudan sormuştu. Devine, Trump'ın Netanyahu'ya "Delirdin mi sen?", "Ne yapıyorsun?" ve "Hapisten uzak durmana yardım ettim" şeklinde ifadeler kullanıp kullanmadığını gündeme getirmişti.
Trump, soruya verdiği yanıtta bu ifadeleri kullandığını kabul etmişti. Netanyahu'ya öfkeli olmadığını söyleyen ABD Başkanı, Lübnan ile yaşanan çatışmaların devam etmesinden rahatsızlık duyduğunu belirtmişti. Trump, Netanyahu'ya hitaben "Bibi, bunu durdurmalısın. Bunu durdurmalısın" dediğini aktarmıştı.
Buna karşın Trump, o dönemde iki lider arasındaki ilişkinin samimi kaldığını savunmuştu. ABD Başkanı ayrıca, şubat ayında savaşın başlatılması konusunda İsrail tarafından yönlendirildiği yönündeki iddiaları da defalarca reddetmişti.
Geçmişteki bu açıklamalar, iki lider arasındaki ilişkinin yalnızca ortak siyasi ve güvenlik hedefleri üzerinden şekillenmediğini, zaman zaman ciddi görüş ayrılıklarının da gündeme gelebildiğini gösteriyor. Son telefon görüşmesine ilişkin iddialar da bu çerçevede değerlendiriliyor.
İran'dan Avrupa'daki ABD üslerine yönelik tehdit
Trump ile Netanyahu arasında İran politikası nedeniyle yaşandığı öne sürülen gerilim sürerken Tahran'dan da dikkat çeken bir açıklama geldi. İranlı yetkili Muhsin Rızai, çarşamba günü yaptığı değerlendirmede, ABD'nin İran'a yönelik yeni bir saldırı düzenlemesi halinde karşılığın yalnızca bölgedeki askeri üslerle sınırlı kalmayabileceğini söyledi.
İran Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Beyrut merkezli Al Mayadeen kanalına verdiği röportajda, ABD'nin saldırması durumunda Avrupa ülkelerinde bulunan bazı Amerikan askeri üslerinin de hedef alınabileceğini dile getirdi.
Rızai, açıklamasında ABD'nin İran'a saldırması halinde Tahran yönetiminin kendisini yakın çevresindeki üslerle sınırlamayacağını belirterek Avrupa'daki bazı Amerikan askeri noktalarının da hedef alınabileceği uyarısında bulundu.
Bu açıklama, İran ile ABD arasında yaşanabilecek yeni bir askeri gerilimin yalnızca Orta Doğu ile sınırlı kalmayabileceğine yönelik endişeleri artırabilecek nitelikte. Avrupa'daki ABD askeri varlığının da tehdit kapsamında anılması, olası bir çatışmanın coğrafi kapsamına ilişkin tartışmaları gündeme taşıdı.
İranlı yetkilinin sözleri, Washington yönetiminin askeri bir adım atması halinde Tahran'ın karşılık verme seçeneklerini geniş tutabileceği mesajını içeriyor. Bununla birlikte açıklama, olası bir saldırı durumuna ilişkin tehdit niteliği taşıyor; Avrupa'daki herhangi bir üssün fiilen hedef alındığına ilişkin bir bilgi bulunmuyor.
Washington ile Tel Aviv arasındaki politika farkı öne çıkıyor
Trump ile Netanyahu arasında yaşandığı öne sürülen son telefon görüşmesi, ABD ve İsrail'in İran konusunda aynı hedeflere sahip olsalar bile bu hedeflere ulaşmak için izlenecek yöntemlerde farklılaşabildiğini ortaya koyuyor. Netanyahu'nun askeri seçeneği öne çıkardığı, Trump'ın ise diplomatik süreci ve ekonomik baskı araçlarını vurguladığı belirtiliyor.
İsrail Başbakanlık Ofisi'nin görüşmenin sert geçtiği iddiasını reddetmesi, telefon konuşmasının gerçek atmosferine ilişkin tartışmayı açık bırakıyor. Buna karşılık Beyaz Saray'dan gelen açıklama, Trump yönetiminin İran karşısında ekonomik ve stratejik baskıyı sürdürme kararlılığını ortaya koyuyor.
İran'dan Avrupa'daki ABD üslerine yönelik gelen tehdit de krizin olası sonuçlarına ilişkin kaygıları artırıyor. Önümüzdeki süreçte Washington'un diplomatik yaklaşımını sürdürüp sürdürmeyeceği, İsrail'in askeri taleplerine nasıl yanıt vereceği ve İran'ın açıklamalarının bölgedeki gelişmelere nasıl yansıyacağı yakından izlenecek.
Tarafların açıklamaları ve basına yansıyan bilgiler, İran dosyasının ABD-İsrail ilişkilerinde önemli bir sınav olmaya devam ettiğini gösteriyor. Ancak yeni bir askeri operasyonun başlayıp başlamayacağı konusunda henüz kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.
